Yuqori unumdor transformatorning asosiy belgisi magnit oqimning barqarorligi, past yo‘qotishlar, optimallashtirilgan issiqlik rejimi va vaqt o‘tishi bilan xususiyatlarini yo‘qotmaydigan mustahkam izolyatsiyadir. Uning sifat ko‘rsatkichlari bo‘sh yurish yo‘qotishlari, qisqa tutashuvga chidamlilik, qisman razryad darajalari va harorat ko‘tarilishi bilan aniqlanadi. Donador yo‘naltirilgan elektrpo‘lat, kislorodsiz mis o‘ramlar, epoksi asosidagi izolyatsiya tizimlari va yuqori aniqlikdagi lamel kesimlari ushbu samaradorlik tizimini yaratadi.
Transformatorning asosiy funksional elementlari kam yo‘qotishli magnit zanjir, oqim tarqalishini nazorat qiluvchi o‘ramlar, namlik va termik sikllarga chidamli izolyatsiya, yuklama bilan mutanosib sovutish tizimi va bosim hamda tashqi sharoitlarga mos korpusdan iborat. Yadroni optimallashtirish jarayoni past gisterezisli po‘latdan foydalanish orqali yo‘qotishlarni 30% gacha kamaytiradi. Aniqlik bilan yig‘ilgan paketlar magnit oqim bir xilligini oshiradi, kesishdan keyingi qayta qizdirish esa po‘latning magnit xususiyatlarini tiklaydi.
Ishlab chiqarish jarayoni xom ashyo tayyorlashdan boshlanadi. Yadro lamellari, mis yoki alyuminiy o‘tkazgichlar, maxsus qatronlar kimyoviy va dielektrik xususiyatlari tasdiqlangan holda yetkazib beriladi. O‘tkazgichlar 97–101% IACS o‘tkazuvchanlik diapazonida tekshiriladi. Lamellarning o‘lcham aniqligi ±0.02 mm oralig‘ida nazorat qilinadi. Kesish va paketlash bosqichida CNC uskunalari silliq, cho‘tkasiz qirralar hosil qiladi. Paketlangan yadro minimal havo bo‘shlig‘iga ega bo‘lishi kerak, chunki 0.05 mm bo‘shliq kamayishi bo‘sh yurish yo‘qotishlarini 2–4% ga qisqartiradi.
O‘ram jarayonida qog‘ozli, emalli yoki kombinatsiyalangan izolyatsiyali o‘tkazgichlar ishlatiladi. 15–35 N oralig‘idagi tortish kuchi o‘ramlarning geometriyasini barqaror saqlaydi va lokal qizishlarni oldini oladi. Tayyor o‘ramlar vakuumli pechlarda 0.1–1 mbar bosimda quritilib, namlik darajasi 0.5% dan pastga tushiriladi. Namlikning 1% ga oshishi dielektrik mustahkamligini 10% ga kamaytirishi mumkin.
O‘ram yadroga yuqori aniqlikda joylashtiriladi. Bu magnit simmetriya va shovqin darajasiga ta’sir qiladi. Presslash tizimlari gidravlik tarzda nazorat qilinadi. Keyingi bosqichda VPI vakuum-bosim impregnatsiyasi yoki yog‘ bilan to‘ldirish amalga oshiriladi. VPI qatronning barcha mikro bo‘shliqlarga kirishini ta’minlaydi, yog‘li transformatorlarda esa 10 ppm dan kam namlikka ega degazlangan yog‘ qo‘llaniladi.
Korpus yig‘ilishi davomida payvand choklari ultratovush yoki rentgen bilan tekshiriladi. Radiatorlar issiqlik almashinuvini yaxshilash uchun o‘rnatiladi. Korroziyaga va UV ta’siriga chidamli bo‘yoq transformatorning tashqi xizmat muddatini 15 yil va undan ortiq uzaytiradi. Yakuniy bosqichda elektr va mexanik sinovlar o‘tkaziladi. Ular bo‘sh va yuklama yo‘qotishlari, yuqori kuchlanish sinovi, harorat ko‘tarilishi, qisman razryad nazorati va qisqa tutashuvga chidamlilikni o‘z ichiga oladi.
Ishlab chiqarishda donador yo‘naltirilgan po‘lat, amorf metall yadro materiallari, mis yoki alyuminiy o‘tkazgichlar, pressboard va epoksi kompozit izolyatsiya, mineral yoki sintetik moylar qo‘llaniladi. Transformator dizayni samaradorlikka bevosita ta’sir ko‘rsatadi. MKE (FEM) modellash orqali magnit oqim taqsimoti optimallashtiriladi. Magnit induktsiyaning 1.7 T dan 1.6 T ga kamayishi shovqinni 8 dB ga pasaytiradi va yo‘qotishlarni sezilarli ravishda kamaytiradi. To‘g‘ri o‘ram konfiguratsiyasi kuchlanish regulyatsiyasini yaxshilaydi, optimallashtirilgan sovutish kanallari esa haroratni 5–10°C ga kamaytirib, izolyatsiya xizmat muddatini 20% ga oshiradi.
Zamonaviy ishlab chiqarish texnologiyalari IoT sensorlari, qo‘shimcha ishlab chiqarish (3D bosma), lazerli kesish va qayta qizdirish usullarini o‘z ichiga oladi. Transformatorlar taqsimlovchi, kuch transformatori, quruq tipdagi va maxsus sanoat turlarga bo‘linadi. Ularning xizmat muddati odatda 30–40 yil bo‘lib, ideal sharoitda 50 yilni ham oshishi mumkin. Xizmat muddatiga issiqlik sikllari, namlikning kirishi va mexanik kuchlar ta’sir qiladi. Transformator tanlashda kuchlanish sinfi, quvvat va 4–6% diapazondagi impedans kabi elektr parametrlar e’tiborga olinadi.
